Anamur Mamure Kalesi ve Camisi

Mustafa Erim yazdı…

anamur maure

Anamur Mamure Kalesi, Akdeniz ve Ortadoğu da bugüne kadar ayakta kalmış kalelerin en görkemlilerindendir. Mamure Kalesinin pek çok Anadolu kalesi gibi antik temeller üzerine  inşa edildiği ve kalenin bulunduğu yerde 3 ila 4. yüzyıllarda bir Roma yerleşimi olduğu iddia edilmektedir.(1) Bu  antik kentin adı “Rig Monia” olarak adlandırılmıştır.

1998 yılında Anamur Müzesinin gerçekleştirdiği kazı esnasında ortaya çıkarılan taş duvar, mozaik döşeme, seramik, demir ve tarım aletleri burada ciddi bir yerleşim olduğu iddialarını güçlendirmektedir. Gerçekten de Kalenin deniz tarafında ki beden duvarları ve kulelerin altlarında kullanılmış granit kolonlar, sütun başlığı ve rölyefler kalenin bulunduğu yerde yada yakınlarında çok eski bir yerleşimin olduğuna işaret etmektedir.

mamure

Mamure Kalesindeki granit kolonların bir benzerinin  sadece 12 km. uzakta olan Anemurium’da da bulunması, bu iki yerleşimin aynı kaderi paylaştığını ve aynı döneme ait olduğunu göstermektedir. O dönemde  Mamure Kalesinin bulunduğu yerde muhtemelen bir garnizon yada küçük bir yerleşimin olduğu sanılmaktadır.

Roma döneminden sonra Anadolu’ya hakim olan Bizanslıların; Müslüman Arap akınlarına karşı hem yeni kaleler inşa ettiği, hem de Anadolu’da ki mevcut kaleleri kullanmaya devam ettikleri esnada Mamure kalesini kullandıkları bilinmektedir. Anamur’un çok kısa bir dönem  Ermeni hakimiyetine girmesi esnasında (12.yy sonu ve 13.yy başı) 1198 yıllarında Mamure Kalesi Halgam adlı bir Ermeni komutanın kontrolüne geçmiştir.(2)

anamuryum
Anamuryum Harabeleri

Kale,1221 yılında Alaaddin Keykubat tarafından ele geçirilerek Anadolu Selçukluları hakimiyetine girmiştir. Alaaddin Keykubat’ın Ermeni ve Haçlılara karşı başlattığı fetihler sırasında Mübarizüddin Er-Tokuş tarafından kale fethedilmiştir. Bu dönem de kale küçük bir onarım görmüştür.(3)

Kale, 1230 yılında Karamanoğulları tarafından ele geçirilmiştir.16. yüzyılda Karamanoğulları tarihini yazan Ahmet Şikari, Şikar-i Tarihi adlı eserinde Karamanoğlu Mahmut Bey’in 36.000 asker ve büyük bir donanmayla kaleyi fethettiğini, içine bir cami yapıp kaleyi onardıktan sonra adını Mamure koyduğunu yazmaktadır.

dragon.jpg
Anamur Dragon Çayı

Kale 1430 yılında Karamanoğlu II.İbrahim tarafından onarılmıştır. 14 yy başlarında Karamanoğulları tarafından  yeniden imar edilerek Mamur (onarım) haline getirilen kale neredeyse ilk yapıldığı şeklini tamamen kaybetmiştir. Kale; yeniden onarılmış (Mamur edilmiş) anlamında Mamure Kalesi olarak adlandırılmıştır. Onarım esnasında kalede pek çok değişiklik yapılmış: bir Camii, Sarnıç, bu sarnıca su taşıyan bir kanal, depo olduğu düşünülen beşer gözlü tonozlu iki adet yapı ve kalenin hemen dışında bir hamam inşa edilmiştir.

Yine 1361 ila 1373 yılları arasında Anamur’un kısa bir dönem Kıbrıs hakimiyetine girdiği esnada Mamure Kalesi Kıbrıs yönetimine girmiştir. Kale, 15. yüzyıl ortalarında Osmanlı hakimiyetine geçmiştir. Evliya Çelebi‘ye göre kale II.Selim zamanında Lala  Mustafa Paşa tarafından Osmanlı topraklarına katılmıştır.

Francis Beaufort, 1818’de yayınlanmış gezi notları ve resimlerden oluşan Karamania adlı eserinde Kale komutanının Abdul Muim Ağa olduğunu anlatarak, kalenin İngilteredeki bazı antik kalelere benzediğini belirtmektedir.

Anamur Müzesinde bulunan 1811 tarihli ve Charles Cockerell imzalı üç adet gravürden, denizden yapılmış olanlarından birinde, kale neredeyse mükemmel ve tahrip olmamış vaziyette tasvir edilmiştir. Kalenin bazı kulelerinin son yüzyıldan önce yıkıldığı düşünüldüğünde Cockerell’in çiziminin kaleyi olduğu gibi resmetme olmadığını ,hayal gücünü kullanarak  kalenin ilk yapıldığı dönemi tasvir ettiğini söyleyebiliriz. Mamure Kalesinin bulunduğu alan Anamur kıyı şeridinde savunma amaçlı bir yapının inşasına uygun, doğal-topoğrafik niteliklere sahip nadir yerlerden biridir. Mamure Kalesi pek çok  savunma kalesinin hantal ve büyük kesme taşlardan oluşan yapısının aksine, muhteşem bir mimari estetikle inşa edilmiş ender kalelerdendir. Kule ve mazgal detaylarıacaba bu kale sadece savunma amaçlı mı inşa edildi” dedirtecek kadar insanın estetik duyularına hitap etmektedir. Gerçekten de kaleyi içerden, dışardan, seyirdim kotlarında gezerken inanılmaz sayıda çok bakış noktasına, farklı ve ilginç perspektife sahip güzelliğine rastlarsınız.

anamuryuö

Yaklaşık 17-18 asırlık bir geçmişe sahip olan Mamure Kalesi, bunca yıl deniz dalgalarına ve dış hava koşullarına karşı ayakta kalabilmiştir. Son yüzyılda deniz dalgalarının oluşturduğu tahribat son derece fazla olmuştur. Bunca yıl ayakta kalan ve güney surlarında deniz dalgalarının oluşturduğu en küçük bir tahribata rastlanmayan kale, neden son yüzyılda deniz dalgalarından bu kadar çok etkilenmiştir?

Anemurim Kenti ile Softa Kalesi arasında yer alan Mamure Kalesi, diğer pek çok kale  ve yerleşimin aksine konuşlandırıldığı yer itibariyle ayakta kalmayı başarabilmiştir. Kale; inşa edilirken duvar ve kule temellerinin oturduğu alan, dalgaların etkilemeyeceği bir kayalık zeminde yapıldığından bir takım problemleri baştan bertaraf etmiş gözükmektedir. Ancak değişen doğa ve çevre dengesi  sonucu, yeni bazı sorunlar yaşanmış, dolayısıyla dalgalar denize bakan surları son yüzyılda oyarak ciddi bir tehlike oluşturmuştur.

softatata
Softa Kalesi

MAMURE CAMİSİ

camiii

Mamure Kalesi’nin batı avlusunda halen ibadete açık, onarım görmüş tek minareli tarihi bir cami bulunmaktadır. İki bölümden oluşan kalede, iç içe iki sur ve surlar üzerinde kaleyi bütünüyle dolaşan ve bir taraftan bir tarafa geçişi sağlayan burçlar arasında bir yol vardır. Bu yol üzerinde 35 normal, 4 büyük olmak üzere 39 kule bulunmaktadır. Yapıya basık kemerli taş kapıdan girilir. Merkezi kubbeli yapıda, sekizgen tambura geçiş Selçuk üçgenine benzeyen pandantif bingilerle sağlanmıştır. Camide, duvarlarda taş ve tuğla sıraları uyum içinde örülmüş kubbeye geçişte ve saçaklarda tuğladan tırnak süsleri yapılarak etki yaratılmıştır. 16. Yüzyıl Osmanlı mimarisinin klasik öğelerini taşıyan caminin ilk yapılışı Karamanoğulları‘na aittir. Caminin önünde yer alan küçük kemerlerle dekore edilmiş sarnıç beşik tonozludur.

Kaynaklar:

(1)- Anemurium & the Anamure Fortress – Vehbi Uysal – Kutlay Alan

(2)-The Cilician Kingdom of Armenia.Edinburg-London.T.S.R.Boarse

(3)-Anadolu’da ki  İç Kale Cami ve Mescitleri- Ali Boran

(4)-Francis Beaufort- Karamania

camiiiiii

Mustafa ERİM

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

WordPress.com.

Yukarı ↑

%d blogcu bunu beğendi: