Esad Bey Oryantalist Mi?

Muaz Ergü yazdı…

Essad Bey, Kurban Said, Lev Nussimbaum… Ülkemizde pek tanınmayan ama yazdığı roman, biyografi türleri de dâhil on beş kitap yazan Azerbaycan’lı yazar ve gazeteci… Dünyada daha çok Kurban Said adıyla tanınmış. 1905 yılında Azerbaycan Bakü’de dünyaya gelir ve 37 yaşında İtalya Positano’da vefat eder. Yukarıda bahsettiğimiz kitaplarının dışında 150’liye yakın makale yazar. Almanca ve İngilizce… Babası petrol sanayicisi bir işadamı, annesi Bolşevik Devrimcisi bir Rustur. Esad Bey, 1917 Bolşevik Devrimi sonrası etnik, siyasi kargaşa ve kaos nedeniyle15 yaşında babasıyla birlikte Bakü’den kaçmak zorunda kalır. Rus askerleri ve Ermeni çeteleri terör estirmektedir. Esad Bey Türkistan, İran, Gürcistan, Paris, İtalya’dan sonra Almanya’ya gelir. Burada dergilerde, gazetelerde yazılar yazar. Kitaplarını yayınlar. Özellikle “Edebiyat Dünyası” dergisindeki yazıları çok dikkat çeker.

Orhan Aras “Essad Bey, Kurban Said, Lev Nussimbaum Oryantalist Mi? Kurban Said (Esad Bey) Hakkında Yalanlar ve Gerçekler ” isimli çalışmasında Esad Bey hakkında önemli bilgiler veriyor. Esad Bey’le ilgili tartışmalara ve iddialara yeni boyut kazandırıyor. Orhan Aras’ın belirttiği gibi Esad Bey Kurban Said adıyla 1969 yılından itibaren bütün dünyada bir edebiyat fenomeni haline gelir. Ünlü romanı “Ali ve Nino” çoğu dile çevrilir. “Ali ve Nino” romanı 1937 yılında Viyana ve Leipzig’ de Almanca, 1944 yılında İtalya’da İtalyanca olarak yayınlanır. Yayınlandıktan hemen sonra Polonya, Çek ve dillerine de tercüme edilir. Roman 1971 yılında Türkiye’de yayınlanır. Orhan Aras kitabında “Ali ve Nino” ile ilgili şunları söylüyor: “Eserin dilindeki sadelik, anlatımdaki akıcılık ve romanda işlenmiş folklorik unsurlar, tasvirlerdeki canlılık ve gerçeklik ve gerçeklik eseri her zaman okunur hale getirmiştir. Romandaki Ali Han Şirvanşir’in hayatı biraz da o dönemdeki Azerbaycan insanının talihi gibidir. Nino ise romanda Doğu’yu hem kabul eden hem de değiştirmeye çalışan Batı’lı bir semboldür âdeta.”

Esad Bey, Batı’lı yazarların özelikle Amerikalı yazar, tarihçi ve gazeteci Tom Reiss’in üzerince dikkatle durdukları biridir. Oryantalist kitabında Esad Bey’i inceler. Onun kitaplarını, yazılarını, mektuplarını ince bir elekten geçirerek çeşitli tezler ileri sürer. Esad Bey’in babasının Yahudi olduğunu iddia eder. Onunla ilgili bir çok bilgiyi dezenformasyona uğratarak sunar. Orhan Aras kitabında bu iddiaların hepsine cevap veriyor. Hem Esad Bey’in kitaplarından, hem Esad Bey’in dadısının hatıralarından hem de Esad Bey’le ilgili yazılanlardan hareket ederek…

“Kurban Said (Esad Bey) Hakkında Yalanlar ve Gerçekler” kitabı Esad Bey’in Yaşamı ve Eserleri, Esad Bey’in Makaleleri, Esad Bey’in Eserlerinin Özellikleri adlarıyla üç bölümden oluşuyor. Ayrıca konu ile ilgili fotoğraflar da kitapta yer alıyor. Almanya’da yaşayan Orhan Aras Esad Bey’le ilgili birçok dokümana yazıldığı dilde ulaşmış.

Çok fazla tanımadığımız ama dünyanın birçok dillerine çevrilen kitapların yazarı Esad Bey Batı’da“Kafkasyalı Prens, eşsiz bir aşk hikâyesi yazarı, dâhi romancı” olarak anılmaktadır.

15 yaşında memleketi Bakü’den kaçmak zorunda kalan, bir çok Avrupa şehrinde yaşayan Esad Bey Almanya’da özellikle Doğu’lu mültecilerin yaşadığı şehirlerdeki kahvehanelerde doğulu kıyafetlerle, doğu masalları anlatır. Kültürüyle ve gelenekleriyle bağlarını koparmaz. Yazılarında sıklıkla doğu’dan bahseder. Petrol sanayicisi bir babası olması dolayısıyla iyi eğitim alır. Tom Reiss: “Başında Doğu usulü koyun tüylü bir papak, elinde kehribar teşbih olan ve yüzü Doğu’lu çizgilere sahip genç bir insan” der.

“Ali ve Nino, Haliç’den Gelen Kız, Aşkdan Anlamayan Adam” romanlarının yanında “Stalin, Muhammed, İkinci Nikola, Rıza Şah” adlı biyografi eserleri yanında “Doğu’da Kan ve Petrol” isimli kitapların yazarı Esad Bey’i tanıyabilmek için Orhan Aras’ın kitabını okumak gerekir.

Azerbaycan’lı Türk ve Müslüman bir edebiyatçının kimliği üzerinde oluşturulan deformasyonun ortadan kalkması ve yaşamı üzerindeki sisin gitmesi için Orhan Aras’ın çalışması değerli…  

Muaz ERGÜ

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

WordPress.com.

Yukarı ↑

%d blogcu bunu beğendi: